İngiltere’de Hava Trafiği Kesintisinin Nedeni Yazılım Hatası Çıktı

İngiltere’de 8 Eylül’de yaşanan hava trafik kontrolü kesintisinin, sistemin uçuş verilerini işleyen bölümündeki küçük bir yazılım hatasından kaynaklandığı açıklandı. Ulusal hava trafik hizmetleri sağlayıcısı NATS, 18 Eylül’de yayımladığı ön raporda, belirli koşulların aynı anda oluşmasının kodun hatalı çalışmasına ve bazı uçuş bilgilerinin bozulmasına yol açtığını bildirdi. Kurumun açıklaması, olayın askeri müdahaleden kaynaklandığı yönündeki iddiaları da reddetti.

Yazılım Hatası: Bir milisaniyede tetiklenen hata

NATS’ın raporuna göre sistem, uçuşları radar ekranında tanımak için uçaklara kod atıyor. Normalde otomatik yapılan bu işlem sırasında manuel bir kod talebi işleniyordu. Daha yüksek öncelikli başka bir işlem mesajı gelince ilk talep geçici olarak durakladı.

İşlem yeniden başladığında yazılım doğru biçimde devam edemedi; oluşan bozuk çıktı sonraki bazı uçuş verilerini de etkiledi. Kurum, kritik sıranın bir milisaniye içinde gerçekleştiğini belirtti.

Reuters’ın aktardığı NATS değerlendirmesine göre, öncelikli mesajın çok küçük bir zaman farkıyla farklı anda gelmesi halinde güncelleme normal tamamlanabilirdi. Sorun, yazılımın dar bir kod bölümündeki kusur ile belirli olayların çakışmasının birleşimiydi. NATS bunu daha önce bilinmeyen, eski bir yazılım kusuru olarak niteledi. Ön rapor, kalıcı düzeltmenin güvenlik testlerinden geçirilerek devreye alınacağını, bu arada risk azaltıcı önlemlerin uygulandığını bildirdi.

Kısıtlamalar ülke genelinde uygulandı

Arıza doğrudan Londra Bölge Kontrol Merkezi’ndeki, çoğunlukla 24 bin 500 fitin üzerindeki yüksek irtifa uçuşlarını yöneten sistemi etkiledi. Ancak uçuş verilerinin yeniden yüklenmesi ve ana sistemin yeniden başlatılması için kısıtlamalar Birleşik Krallık genelinde uygulandı. Kontrolörlerin kullanabildiği bilgi azalınca emniyeti korumak amacıyla trafik sınırlandırıldı; bazı devir işlemleri elle yürütüldü. NATS, olay sırasında uçuş emniyetinin tehlikeye girmediğini söyledi.

Kesinti 8 Eylül Salı günü başladı. NATS’ın verdiği bilgiye göre kısıtlamalar yaklaşık altı saat sürdü ve operasyonlar aynı akşam olağan düzeye döndü. Ancak uçakların ve mürettebatın yeniden konumlandırılması, iptaller ve gecikmeler nedeniyle biriken yolcu etkisinin giderilmesi iki günden uzun sürdü.

Reuters ve The Guardian, yüz binlerce yolcunun seyahat planının etkilendiğini, toplam iptallerin 2 bini aştığını bildirdi. Etki, havaalanları ve havayollarındaki yoğunluk nedeniyle kesinti sona erdikten sonra da devam etti.

Bağımsız inceleme ve kalıcı çözüm talebi

NATS Üst Yöneticisi Martin Rolfe, olayın Ağustos 2023’teki büyük sistem kesintisiyle bağlantılı olmadığını ve askeri müdahaleden kaynaklanmadığını açıkladı. Önceki olayla ilgili karşılaştırma, iki kesintinin aynı nedenin tekrarı olduğu anlamına gelmiyor. Rolfe, yazılım sorununun belirlendiğini ve kalıcı çözümün güvenlik testlerinin ardından uygulanacağını söyledi. Şirketin yayımladığı belge ise ilk inceleme niteliğinde; daha kapsamlı bir raporun daha sonra hazırlanması bekleniyor.

Ulaştırma Bakanı Heidi Alexander, yaşanan aksamayı kabul edilemez olarak nitelendirdi ve sorunun daha önce neden tespit edilmediğinin acilen anlaşılması gerektiğini söyledi. Bakan, Sivil Havacılık Otoritesi’nden NATS’ın bulgularını bağımsız biçimde incelemesini ve sistem dayanıklılığına yönelik yatırım planlarını değerlendirmesini istedi. Kurumun incelemesinin altı ay içinde yayımlanması öngörülüyor. Bu inceleme, teknik kusurun yanı sıra benzer bir arızanın ülke çapında aksamalara dönüşmesini önlemek için alınacak önlemleri değerlendirecek.

Havayolları, kesintinin operasyonel maliyetleri ve yolculara yansıyan sonuçları konusunda NATS’tan açıklama ve çözüm talep etti. Ryanair yöneticileri Rolfe’nin görevden ayrılması çağrısını yineledi; sektör temsilcileri ise sistem dayanıklılığı için somut yatırım planı istedi. NATS’ın ön raporu arızanın teknik mekanizmasını açıklarken, kusurun neden daha önce fark edilmediği sorusu henüz yanıtlanmış değil.

Bu nedenle hükümetin görevlendirdiği bağımsız değerlendirme, teknik açıklamanın yanı sıra kurumsal hazırlık ve denetim başlıklarına da odaklanacak. NATS’ın raporu, düzeltme tamamlanana kadar uygulanan azaltıcı önlemlerin sürdüğünü belirtiyor. Bu aşamada şirketin kalıcı yazılım değişikliği için güvenlik testlerini bitirmesi ve ardından güvenle devreye alması gerekiyor; böylece geçici müdahale kalıcı çözümden ayrı tutuluyor.