Trump Enerji Ateşkesi Duyurdu; Kiev Şartlı Destek Verdi

Trump’tan Beklenmedik Enerji Ateşkesi Duyurusu

ABD Başkanı Donald Trump, 11 Ekim’de Rusya ile Ukrayna’nın enerji tesislerine yönelik saldırıları durdurması için bir Enerji Ateşkesi duyurduğunu açıkladı. Truth Social hesabındaki mesajında düzenlemenin hemen yürürlüğe girdiğini öne sürdü; ancak kamuoyuna açıklanan ortak bir anlaşma metni bulunmuyordu. Paylaşımında ateşkesin kapsamını, süresini veya hangi saldırıların duracağını da açıklamadı.

Duyuru, Washington’ın Ukrayna’dan Rusya’daki petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını kesmesini istediği günlerin ardından geldi. Moskova’dan ilk saatlerde açıklama yapılmazken, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, anlaşmanın ayrıntılarını Amerikan tarafında beklediklerini bildirdi. Böylece ateşkesin ilanı ile sahada karşılıklı olarak uygulanmaya başlaması arasında belirsizlik oluştu.

Zelenski, Ukrayna’nın ateşkesi desteklediğini, fakat Rusya’nın da aynı tutumu göstermesinin gerekli olduğunu belirtti. Ukrayna lideri, Trump’ın açıklamasını NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile görüştüğünü söyledi. Bu temaslar, Kiev’in kararı yalnızca Washington’dan gelecek açıklamayla değil, Avrupalı ortaklarla koordinasyon içinde değerlendirdiğini gösterdi.

Ateşkesin Koşulları Henüz Açıklanmadı

Enerji altyapısı, savaş boyunca elektrik şebekeleri, gaz üretim noktaları, ısıtma tesisleri ve yakıt merkezleri dahil olmak üzere geniş bir hedef grubunu ifade ediyor. Trump’ın mesajı, Rusya ve Ukrayna’nın bu alanlara yönelik saldırıları birlikte durdurduğu izlenimini verdi; fakat kamuoyuna açıklanmış ortak bir metin bulunmuyor. Tarafların hangi tesisleri kapsama aldığı ve ihlal iddialarının nasıl inceleneceği de netleşmiş değil.

Trump, önceki günlerde Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarını sert biçimde eleştirmişti. ABD Başkanı, bu saldırıların dizel fiyatlarındaki yükselişi hızlandırdığını ve bunun yaklaşan ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçi Parti açısından siyasi baskı yarattığını savundu. Cumartesi günü Zelenski’ye saldırıları durdurması gerektiğini söylemiş ve Ukrayna’da yeni bir lider seçilmesi çağrısında bulunmuştu.

Washington’ın baskısı, Ukrayna’nın tek taraflı bir geri adım atması talebine dönüştü. Zelenski ise daha önce de aynı koşulu dile getirerek, Kiev’in Rus rafinerilerine saldırıları durdurmaya ancak Devlet Başkanı Vladimir Putin Ukrayna’nın elektrik altyapısına yönelik saldırıları askıya alırsa hazır olacağını söyledi. Bu yaklaşım, Kiev’in duyuruyu koşulsuz bir taahhüt olarak değil, karşılıklılık ilkesine bağlı bir düzenleme olarak gördüğünü ortaya koydu.

Sahadaki Saldırı Haberleri Belirsizliği Artırdı

Zelenski’nin gece yayımladığı video mesajında, Trump’ın duyurusundan sonra da Rus kuvvetlerinin Ukrayna’daki enerji altyapısına hava saldırıları düzenlediği belirtildi. Ukrayna’nın ikinci büyük kenti Harkiv’de ortak ısıtma ve elektrik üretim tesisinin vurulduğu bildirildi. Ukraynalı bir yetkili, saldırının ateşkes açıklamasından sonra gerçekleştiğini doğruladı.

Aynı gün Ukraynalı yetkililer, Harkiv’de bir marketin önünde düzenlenen Rus saldırısında üç kişinin öldüğünü açıkladı. Batıdaki İvano-Frankivsk kentinde de üç kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ukrayna’nın batı komşusu Moldova ise başkent Kişinev’e yaklaşık 35 kilometre mesafeye Rusya’ya ait olduğu belirtilen insansız hava araçlarının girdiğini duyurdu.

Bu gelişmeler, enerji hedeflerine ilişkin sınırlı bir mutabakat olsa bile bunun bütün askeri faaliyetleri sona erdiren bir ateşkes olmadığını gösterdi. Trump’ın mesajı enerji alanıyla sınırlı bir duraklama çağrısı yaparken, cephedeki diğer saldırılar devam etti. Rusya’nın kamuya açık bir kabul vermemesi de düzenlemenin fiili statüsünü daha tartışmalı hale getirdi.

Ukrayna’da Seçim Tartışması

Trump, enerji ateşkesi duyurusunun yanında Ukrayna’da seçim yapılması çağrısını da yineledi. Ukrayna’da seçimler, 2022’de başlayan Rusya’nın geniş çaplı işgalinden beri sıkıyönetim ve güvenlik koşulları nedeniyle askıya alınmış durumda. Zelenski, ülkesinin liderini Ukraynalıların seçmesi gerektiğini söylerken, seçim için önce çatışmaların durması gerektiğini vurguladı.

Ukrayna lideri, Putin’in 60 günlük tam ateşkesi kabul etmesi halinde seçim düzenleyebileceğini ifade etti. Bu öneri, enerji tesislerine yönelik kısa süreli bir düzenleme ile ülke çapında siyasi süreç için gerekli güvenlik koşullarının birbirinden farklı olduğunu ortaya koydu. Ukrayna hukukunda sıkıyönetim sürerken seçim yapılmasını engelleyen hükümler bulunuyor.

Trump ile Zelenski arasındaki gerilim, ABD Başkanı’nın Kiev’in liderliğine ilişkin sözleriyle daha da yükseldi. Zelenski, seçim kararının Ukrayna halkına ait olduğunu savunurken, ülkesinin savaş koşullarında dışarıdan bir liderlik değişikliği talimatı alamayacağını belirtti. Kyiv sokaklarında konuşan bazı sakinler de seçimlerin savaş sürerken yapılamayacağını ve Trump’ın açıklamalarını ortaklara duyulan güven açısından olumsuz gördüklerini söyledi.

Yakıt Fiyatları Ve Rusya’dan Dizel Planı

Enerji ateşkesi çağrısı, ABD’de yakıt fiyatlarının yükseldiği bir dönemde yapıldı. Trump, şubat ayında başlayan İran savaşının küresel akaryakıt fiyatlarında daha büyük bir etkisi olduğunu söyleyen Zelenski’nin değerlendirmesini reddetti. ABD Başkanı’nın açıklamaları, yaklaşan ara seçimler öncesinde enerji maliyetlerini dış politika gündemiyle birlikte yönetme çabasına işaret etti.

Trump, cuma günü Rusya’nın ABD ve küresel pazarlara hemen 300 bin metrik tondan fazla dizel göndereceğini açıklamıştı. Bu miktar yaklaşık 2,25 milyon varil yakıta denk geliyor; ABD’nin günlük dizel ihracatı ise yaklaşık 1,5 milyon varil olarak verildi. Zelenski, bu anlaşmanın Moskova’yı Ukrayna’ya yönelik saldırılarda cesaretlendireceğini ve daha fazla can kaybına yol açabileceğini savundu.

ABD’li bazı siyasetçiler de Rusya’dan dizel tedariki planını eleştirdi. Kuzey Carolina Cumhuriyetçisi Senatör Thom Tillis, anlaşmanın hukuka aykırı olabileceğini ve Amerikan vatandaşlarının güvenliğini riske atabileceğini söyledi. Bu tartışma, enerji ateşkesinin yalnızca savaşan taraflar arasındaki askeri bir düzenleme değil, yaptırımlar ve ABD’nin yakıt politikasıyla bağlantılı daha geniş bir dosya olduğunu gösterdi.

Bağımsız Doğrulamalar Ne Gösteriyor?

Aynı gün yayımlanan bağımsız haberlerde de Trump’ın duyuruyu sosyal medya mesajıyla yaptığı, Beyaz Saray’ın ayrıntı sorularını bu mesaja yönlendirdiği ve Zelenski’nin Washington’dan açıklama beklediği doğrulandı. Bu bilgiler, ortada tarafların imzaladığı ve uygulama mekanizması açıklanmış bir anlaşmadan çok, ABD Başkanı’nın ilanı ile Ukrayna’nın koşullu desteğinin bulunduğunu gösteriyor. Moskova’nın ilk aşamada sessiz kalması, duyurunun iki başkent tarafından eşzamanlı biçimde teyit edilmediğini ortaya koydu.

Ertesi gün yayımlanan takip haberlerinde Ukrayna makamları, Rusya’nın gaz ve enerji tesislerine yönelik saldırılarının gece boyunca sürdüğünü ve ülke genelinde 33 kişinin yaralandığını bildirdi. Zelenski, Ukrayna’nın saldırmadığını, Rusya’nın ise enerji hedeflerini vurmaya devam ettiğini söyledi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da öneriye sıcak yaklaşmadı ve Kiev’in olası bir duraklamayı yeniden silahlanmak için kullanabileceği iddiasını dile getirdi.

Bu nedenle 11 Ekim tarihli duyurunun mevcut haliyle uygulanmış bir ateşkes olarak değil, tarafları enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurmaya çağıran siyasi bir açıklama olarak değerlendirilmesi gerekiyor. Uygulamanın gerçek bir mutabakata dönüşmesi, Moskova’nın açık onayına, Washington’ın paylaşacağı koşullara ve sahadaki saldırıların kesilip kesilmediğine bağlı. Kiev’in tutumu ise Rusya’nın aynı anda karşılık vermesi şartını koruyor.