Nijerya’da Minna’da Madenci Ölümleri Sonrası Sokağa Çıkma Yasağı

Ölümler Minna’da öfkeye yol açtı

Nijerya’nın orta kesimindeki Niger eyaletinin başkenti Minna’da yetkililer, gözaltında ölen 37 kişinin ardından düzenlenen protestolar üzerine cuma günü saat 18.00’den itibaren 12 saatlik sokağa çıkma yasağı ilan etti. Protestocular, yasadışı madencilik şüphesiyle tutulan kişilerin ölümüne tepki gösterirken güvenlik güçleri kalabalıkları dağıtmak için göz yaşartıcı gaz kullandı; Reuters muhabiri, çatışmalar sırasında güvenlik güçlerinin gerçek mermiyle ateş açtığını bildirdi. Olay, ülkenin yasadışı madencilikle mücadele için yürüttüğü operasyonların gözaltı koşulları ve hesap verebilirlik tartışmalarını da büyüttü.

Gözaltında 37 kişinin ölümü

Nijerya Güvenlik ve Sivil Savunma Birlikleri (NSCDC), 15-16 Eylül’de Minna’nın batısındaki Wushishi-Lukoto bölgesinde şüpheli yasadışı altın madenlerine baskın düzenledi ve çok sayıda kişiyi gözaltına aldı. Yetkililer, 37 kişinin cesedinin 17 Eylül Perşembe günü kurumun hücrelerinde bulunduğunu bildirdi. Ölenlerin arasında çocukların da bulunduğu belirtildi; eyalet valisi Umar Bago, bazı gençlerin 14-18 yaşlarında olduğunu ve madenlerde çalıştığını söyledi.

Ölümlerin nedeni henüz açıklığa kavuşmadı. NSCDC önce olası bir hastalık salgınından söz etti, ardından kesin nedenin belirlenmediğini ve tıbbi incelemelerin beklendiğini bildirdi. Associated Press’e konuşan bazı sağ kalanlar, tutukluların havalandırması yetersiz ve kalabalık bir hücrede tutulduğunu, ölümlerin boğulmadan kaynaklanmış olabileceğini öne sürdü. Bu anlatım, kurumun ilk değerlendirmesiyle çelişiyor; soruşturma tamamlanmadan ölüm nedeni kesinleşmiş değil.

Protesto ve sokağa çıkma yasağı

Onlarca kişi, aralarında gençlerin ve madencilerin yakınlarının da bulunduğu gruplar halinde NSCDC ofisi çevresinde toplandı. Protestocular adalet talep ederken bazıları kamu binalarını yakmaya çalıştı; yetkililer ayrıca gösteriler sırasında başka kent sakinlerine yönelik saldırılar yaşandığını bildirdi. Güvenlik güçleri bölgeyi kordon altına aldı ve kalabalığı dağıtmak için müdahale etti.

Eyalet yönetimi, düzeni sağlamak amacıyla cuma akşamından başlayacak 12 saatlik sokağa çıkma yasağı kararı aldı. Reuters, yasağın başlamasına yaklaşırken Minna sokaklarında düzenin yeniden sağlandığını aktardı.

Niger eyaletinin NSCDC komutanı Suberu Siyaka Aniviye olayın ardından görevden uzaklaştırıldı. İçişleri Bakanı Olubunmi Tunji-Ojo, kapsamlı bir soruşturma yürütüleceğini ve komutanın inceleme sürerken görevde olmayacağını açıkladı. Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu da soruşturma talimatı verdi; yetkililerin sorumlu bulunması halinde hesap vermesi gerektiğini söyledi. Hükümet, olası sorumluların yargılanmasının soruşturmanın sonucuna bağlı olduğunu vurguladı.

Bağımsız soruşturma başlatıldı

İçişleri Bakanlığı 19 Eylül’de, gözaltında ölen 37 kişiyle ilgili inceleme için on üyeli bağımsız komite kurulduğunu duyurdu. Komitenin tutuklama ve gözaltı sürecini, ölümlerin nedenini ve sorumluluğu araştırması; ayrıca tekrarını önleyecek adımlar önermesi istendi. Çalışmasını iki hafta içinde tamamlayıp bakana rapor sunması planlandı. Niger eyaletindeki komutanın yanı sıra olayla bağlantılı diğer NSCDC görevlileri de inceleme tamamlanana kadar uzaklaştırıldı.

Cesetler, İslami geleneklere uygun olarak perşembe gecesi toprağa verildi. Bu durum, ölüm nedenlerini belirlemek için sonradan adli inceleme yapılıp yapılamayacağı konusunda soru işaretleri doğurdu. Yetkililerden kesin bir ölüm nedeni açıklaması gelmediğinden, soruşturmanın bulguları hem ailelerin yanıt beklediği koşulları aydınlatmak hem de sorumluluğu belirlemek açısından önem taşıyor. Nijerya hükümeti yasadışı madencilikle mücadeleyi sürdüreceğini belirtirken, operasyonların hukuka uygun yürütülmesi gerektiğini de kaydetti.

Devlet Başkanlığı açıklamasına göre komiteye ölenlerin kimliklerini belirleme, tutuklama ve gözaltı süreçlerini inceleme ve sorumluluğu saptama görevi verildi. Komiteye kamu kurumlarından kayıt ve kanıtları koruma talimatı da iletildi; incelemenin engellenmesi veya tanıklara baskı yapılması suç sayılacağı belirtildi. Üyeler arasında emekli güvenlik yetkilileri, bir patolog, eyalet yönetimi ve madenciler birliğinin temsilcileri ile insan hakları savunucuları yer aldı. Bu çerçeve, resmi incelemenin hem olayın seyrini hem de olası ihmal ve usulsüzlükleri ele alacağını ortaya koyuyor.

Minna’daki gösteriler, gözaltına alınanların yakınlarının hastane önünde beklediği ve güvenlik güçlerinin NSCDC binası çevresinde önlem aldığı bir ortamda gerçekleşti. Reuters’a göre baskınlar, 15 ve 16 Eylül’de yasadışı altın madenciliği şüphesiyle Wushishi-Lukoto çevresinde yapıldı; kurum onlarca kişiyi gözaltına aldı. Eyalet valisi, ölenlerin bir bölümünün okul yerine madenlerde çalışan 14-18 yaşlarındaki çocuklar olduğunu söyledi.

AP’nin aktardığına göre protestocular ölümlerin, madencilerin daha önce görevlilere saldırmasına misilleme olabileceğini ileri sürdü; bu iddia bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Yetkililer ise önce hastalık olasılığını gündeme getirdi, ardından kesin ölüm nedeninin tıbbi incelemeyle belirleneceğini açıkladı. Cumhurbaşkanı Tinubu, görevden uzaklaştırmaların adaletin yerini tutmayacağını ve sorumlu bulunanların yargılanması gerektiğini belirtti. Hükümetin bağımsız inceleme için komite kurması, olayın yalnızca güvenlik önlemleriyle sınırlı kalmayıp tutuklama, gözaltı ve olası ihmal iddialarını da kapsayacağını gösteriyor.