Zelenskiy, Karadeniz’de Deniz Ateşkesi İçin Rusya’nın Yanıtını Bekliyor

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu için New York’ta bulunduğu sırada, Karadeniz’de deniz ateşkesi için hazır olduklarını açıkladı. Zelenskiy, güvenli deniz taşımacılığı ve gıda güvenliğinin sağlanabilmesi için Rusya’nın gerçek bir gerilimi düşürme adımı atması gerektiğini belirterek yanıt sırasının Moskova’da olduğunu söyledi.

Açıklama, BM’de dünya liderlerinin bir araya geldiği yıllık toplantıların yanı sıra Kırım Platformu zirvesinde yapıldı. Zelenskiy’nin gündeme getirdiği çerçeve, Mısır, Hindistan ve Türkiye’nin Karadeniz’de ticari gemilerin güvenli geçişini yeniden sağlamaya yönelik önerilerine dayanıyor.

Deniz Ateşkesi İçin Şart Rusya’nın Kararı

Zelenskiy, Ukrayna’nın tek taraflı bir güvence vermesinden söz etmedi. Kiev’in güvenli taşımacılık ve gıda akışını korumaya hazır olduğunu, bunun ancak Rusya’nın gerilimi azaltmaya yönelik somut adımlar atması halinde mümkün olacağını vurguladı.

Bu yaklaşımda karşılıklılık öne çıkıyor. Ukrayna yönetimi, Rusya’nın limanlar ve diğer altyapıya yönelik saldırıları durdurması durumunda kendi uzun menzilli karşılıklarını kesebileceğini savunuyor; böylece Karadeniz’deki ticari koridorun yeniden işletilmesini hedefliyor.

Ukrayna Cumhurbaşkanlığı’nın 24 Eylül’de yayımladığı görüşme özetine göre Zelenskiy ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da New York’ta Karadeniz güvenliğini ve gıda ihracatının yeniden başlatılmasını ele aldı. Zelenskiy, deniz yoluyla yapılan ihracata dünyanın farklı kıtalarındaki ülkelerin ihtiyaç duyduğunu ve koridorun tamamen işler hale getirilmesi için çeşitli seçeneklerin masada bulunduğunu söyledi.

Karadeniz’de Tahıl Akışı Ve Fiyat Baskısı

Karadeniz, Asya, Orta Doğu ve Afrika’daki önemli buğday alıcıları için kritik bir tedarik bölgesi. Gemilere ve liman altyapısına yönelik saldırılar, bölgedeki yük hareketlerini büyük ölçüde aksatırken ithalatçı ülkelerin arz bulmasını zorlaştırıyor.

Bu belirsizlik küresel buğday fiyatlarında yükselişe yol açtı. Bu nedenle önerilen düzenleme yalnızca Ukrayna ile Rusya arasındaki askeri gerilimi sınırlamayı değil, tahıl sevkiyatının devamlılığı ve gıda piyasalarındaki baskının azaltılmasını da amaçlıyor.

Planın kapsamı tahılla sınırlı kalmayabilir. Ukrayna tarafında yapılan açıklamalarda deniz yoluyla taşınan tarım ürünlerinin yanında enerji, metal ve başka ticari malların da güvenli geçiş düzenlemesine dahil edilebileceği belirtildi.

Enerji Ve Deniz Güvenliği Aynı Gündemde

Karadeniz önerisi, kış öncesinde enerji altyapısına ilişkin ayrı bir ateşkes arayışıyla birlikte yürütülüyor. Kiev ve müttefikleri, Rusya’nın elektrik ve ısıtma tesislerine yönelik yeni füze ve insansız hava aracı saldırılarından endişe ederken enerji hedefleri konusunda sınırlı bir anlaşma arıyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüşmesinin ardından Rusya ve Ukrayna’nın tahıl ile enerji başlıklarını içeren sınırlı bir ateşkese ilgi gösterdiğini söyledi. Ancak bunun kolay olmayacağını belirtti ve açıklama, kapsamlı bir barış anlaşmasının sağlandığı anlamına gelmedi.

Ukrayna yönetimi enerji konusunda da karşılıklı uygulama istiyor. Zelenskiy, Rusya’nın Ukrayna’daki kritik altyapıya saldırıları durdurması halinde Kiev’in Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarını kesmeye hazır olduğunu daha önce ifade etmişti.

Moskova’dan Henüz Olumlu Yanıt Gelmedi

Rusya’nın açıklamaları, deniz ateşkesine ilişkin hemen bir uzlaşma işareti vermedi. Lavrov, BM Güvenlik Konseyi oturumunda geçici bir çatışmasızlık düzenlemesine sıcak bakılmadığını gösteren bir tutum sergilerken Rusya Dışişleri Bakanlığı da savaş hedeflerine bağlılığını yineledi.

Kremlin sözcülüğü ise daha geniş kapsamlı Ukrayna barış görüşmeleri için henüz gerekli koşulların oluşmadığını, buna karşın görüşmelere açık olunduğunu bildirdi. Bu tablo, Zelenskiy’nin “Rusya’nın yanıtını bekliyoruz” mesajının neden sürecin merkezine yerleştiğini gösteriyor.

Karadeniz’de uygulanabilir bir düzenleme için yalnızca siyasi açıklamaların yeterli olması beklenmiyor. Gemilerin rotaları, limanların güvenliği, saldırıların izlenmesi ve tarafların ihlal iddialarına nasıl yanıt vereceği gibi ayrıntıların da netleştirilmesi gerekecek.

Önerilerin Uygulanması İçin Diplomasi Gerekiyor

Mısır, Hindistan ve Türkiye’nin önerileri, deniz ulaşımının yeniden güvenceye alınması için diplomatik seçenekler sunuyor. Türkiye’nin geçmişte Karadeniz’deki ticari geçiş ve tahıl ihracatı konusunda yürüttüğü temaslar, Ankara’yı bu dosyada öne çıkan aktörlerden biri haline getiriyor.

Zelenskiy, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin üzerindeki olası etkisine de dikkat çekti ve kış gelmeden daha güçlü diplomasi gerektiğini söyledi. Bu vurgu, deniz ateşkesinin yalnızca kıyıdaş ülkelerin değil, küresel gıda ve enerji güvenliğiyle ilgilenen ülkelerin de katılımını gerektirebileceğine işaret ediyor.

Şimdilik açıklanan çerçeve bir anlaşma değil, tarafların önündeki müzakere seçeneği niteliğinde. Ukrayna güvenli seyrüsefer ve gıda ihracatı için hazır olduğunu duyururken, düzenlemenin hayata geçip geçmeyeceği Rusya’nın karşılık verip vermeyeceğine ve bu karşılığın sahada doğrulanabilir adımlara dönüşmesine bağlı olacak.